Ustawa o rodzinnych ogródkach działkowych niezgodna z Konstytucją RP

I Prezes Sądu Najwyższego uderza w monopol Polskiego Związku Działkowców (PZD)

Trybunał zajął się ustawą o Rodzinnych Ogrodach Działkowych (ROD) na wniosek Prezesa Sądu Najwyższego – który w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej aktu prawnego, domagał się uchylenia całej ustawy jako niezgodnej z konstytucją (procedura, która generalnie jest bardzo rzadko stosowana i wskazuje na duże zarzuty co do konstrukcji całości aktu prawnego).

I Prezes Sądu Najwyższego – podniósł zarzuty przeciwko wielu rozwiązaniom leżącym u podstaw funkcjonowania ogrodów działkowych – w szczególności – zasad zakładania ogrodów,  sposobu korzystania z gruntów należących do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego, braku konieczności posiadania tytułu prawnego do nieruchomości przez PZD, a także (głównie) do monopolistycznej pozycji PZD, który był jedynym podmiotem mogącym zakładać , utrzymywać i prowadzić ogrody działkowe – korzystając jednocześnie z licznych przywilejów w zakresie prawa podatkowego.

Trybunał (jak wskazywał sędzia sprawozdawca) mając  na uwadze ochronę interesów i praw nabytych działkowców – zdecydował się na pozostawienie niektórych elementów ustawy w obiegu prawnym (uchyleniu uległa ponad połowa przepisów) uderzając głównie w Polski Związek Działkowców – a w szczególności jego monopol na prowadzenie Rodzinnych Ogrodów Działkowych.

Zobacz także: Czy budowa grilla stacjonarnego wymaga pozwolenia?

Skutki orzeczenia dla funkcjonowania i zakładania ogrodów działkowych

Na wstępie – należy wskazać, iż Trybunał dokonał odroczenia w czasie wejście w życie wyroku na maksymalny dopuszczalny okres tj. 18 miesięcy (poza jednym przepisem, który przypisuje powstające ogrody działkowe do PZD, który wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w dzienniku ustaw). Oznacza to, że mimo swojej niekonstytucyjności przepisy te będą nadal obowiązywać. Ma to dać czas ustawodawcy na wprowadzenie nowych przepisów, które dostosują funkcjonowanie ogrodów działkowych do norm demokratycznego państwa prawa. 

Zobacz także: Zniesienie współwłasności gospodarstwa rolnego

Uchylając część przepisów Trybunał wskazuje ścieżkę jaką musi kierować się ustawodawca regulując na nowo zasady rządzące ogródkami działkowymi w szczególności:

• oderwać ogródki działkowe od PZD i wprowadzić rozwiązania zbliżone do wspólnot mieszkaniowych (lokalnie zarządzanych ogródków działkowych)
• uregulować zgodnie z nowoczesnymi normami stan prawny nieruchomości, na których położone są ogrody działkowe
• wprowadzić ustawowe regulacje dotyczące statusu działkowców jako osób uprawnionych do korzystania z ogrodów działkowych (bez „namaszczenia” w PZD) oraz ich tytułu do ogrodów działkowych

Chroniąc działkowców Trybunał pozostawił w mocy przepisy, które przyznają działkowcom (nie PZD) własność zabudowań i nasadzeń na ogrodach działkowych. Oznacza to, że w sytuacji ewentualnych roszczeń kierowanych w stosunku do gruntów, na których (często bezprawnie) ulokowane zostały ogródki działkowe, będą oni mogli domagać się rekompensaty za utraconą własność.

Odroczenie wejścia w życie wyroku oznacza, że przez najbliższe 18 miesięcy utrzyma się obecny stan prawny - jakkolwiek niezgodny z konstytucją.

Zobacz także: Zakup działki budowlanej – o czym należy pamiętać?

Nowa ustawa

Rada ministrów oraz posłowie mają 18 miesięcy na przygotowanie zupełnie nowej ustawy o Rodzinnych Ogrodach Działkowych. Ustawy, która nie tylko musi spełniać standardy demokratycznego państwa prawa – ale także zagwarantować ochronę obecnym użytkownikom ogrodów działkowych. To jakich rozwiązać powinniśmy się spodziewać będzie można prawdopodobnie znaleźć w uzasadnieniu do wyroku – które niebawem powinno zostać zamieszczone na stronach Trybunału Konstytucyjnego.

To co jest pewne w nowej ustawie to usunięcie monopolu PZD i przekształcenie uprawnień działkowców w formy zbliżone do istniejących instytucji prawa cywilnego (np. dzierżawy). Co więcej ustawa będzie musiała wskazać sposób i tryb nabycia oraz utraty uprawnień – a także sposobu ich przekazania. Nowa ustawa będzie musiała również pogodzić interes jednostek samorządu terytorialnego – z potrzebami w zakresie zakładania nowych i utrzymywania obecnych ogrodów.

Po tym jak Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż obecne rozwiązania nie przystają do państwa prawa – należy bacznie przyglądać się pracom parlamentu nad nowym prawem działkowym. Jeśli bowiem nie zdążą z jego uchwaleniem przed wejściem w życie ustawy – obecna „kadłubowa” forma nie pozwala na faktyczne kontynuowanie funkcjonowania ogrodów działkowych – z uwagi na uchylenie praktycznie wszystkich norm dotyczących podmiotu odpowiedzialnego za ich zarządzanie.

Zobacz także: Dział: Dom i Działka