Hipoteka skarbowa

Znana także pod nazwą podatkowa hipoteka przymusowa.

Przymusowość przejawia się w tym, że podstawą jej powstania jest wniosek wierzyciela i określony tytuł wykonawczy a przede wszystkim w tym iż dla jej powstania zbędna jest zgoda dłużnika np. właściciela nieruchomości. Często ma miejsce sytuacja kiedy hipoteka przymusowa powstaje wbrew jego woli.
Hipoteka ta nie jest klasycznym środkiem zabezpieczającym wierzytelność, jest szczególnego rodzaju środkiem egzekucyjnym dla zabezpieczenia należności publicznoprawnych.

Hipoteka skarbowa na przestrzeni lat podlegała wielu zmianom:

• istniała hipoteka ustawowa powstająca z moc samego prawa zwana także hipoteka tajną,
• ordynacja podatkowa w pierwotnym brzmieniu wprowadzała hipotekę skarbową jako hipotekę ustawową oraz tajną co było przedmiotem szerokiej krytyki, zarzucano stwarzanie barier w rozwoju rynku nieruchomości przez podwyższanie ryzyka kredytodawców i nabywców,
• w 2007 roku Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy Ordynacji Podatkowej dotyczące hipoteki skarbowej są niezgodne z Konstytucją RP w zakresie w jakim przyznają pierwszeństwo zaspokojenia hipotekom przymusowym Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego zabezpieczającym zobowiązania podatkowe, zaległości podatkowe i odsetki za zwłokę przed hipotekami ustanowionymi dla zabezpieczenia innych należności. Oznacza to wyeliminowanie z obrotu prawnego przywileju w zaspokojeniu z przedmiotu hipoteki wierzytelności publicznoprawnych, które w konsekwencji będą zaspokajane zgodnie z zasada pierwszeństwa zaspokojenia wierzycieli- o pierwszeństwie zaspokojenia decyduje kolejność wniosków o dokonanie wpisów.

Nie istnieje już zasada fiskus bierze wszystko oraz fiskus bierze pierwszy.

Uprawnionymi z tej hipoteki przymusowej (skarbowej) są Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego.

Przedmiotem hipoteki są nieruchomości, użytkowania wieczyste, prawa spółdzielcze oraz wierzytelność zabezpieczona hipotecznie. Hipoteka ta służy zabezpieczeniu w wyegzekwowaniu należności publicznoprawnych od podatników, płatników, inkasentowi ich następców prawnych oraz osób trzecich, z tytułu zobowiązań podatkowych, zaległości podatkowych czy odsetek za zwłokę.

Hipoteka ta powstaje z chwila wpisu do księgi wieczystej. Podstawą wpisu w księdze wieczystej hipoteki przymusowej może być tylko oryginał tytułu wykonawczego a podstawę ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej może stanowić tylko tytuł wykonawczy. W rezultacie decyzja administracyjna może stanowić podstawę jedynie wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej. Dla ustanowienia hipoteki przymusowej zwykłej konieczne jest dołączenie do tej decyzji tytułu wykonawczego w oryginale.