W jaki sposób efekty iluminacji stają się narzędziami architektów kreujących przestrzeń nocą?

Światło dzienne a oświetlenie sztuczne

Światło dzienne ma określone właściwości, zmienia się cyklicznie w zależności od pory dnia i roku, zmiany te są tym samym zjawiskiem od tysięcy lat. Aby efektownie wykorzystać światło dzienne, architekt kształtuje formę poddając się w pewnym sensie ograniczeniom światła słonecznego. Oświetlenie sztuczne pozwala na manewrowanie efektami świetlnymi właściwie bez ograniczeń. Oświetlenie stanowi doskonałe narzędzie w ręku architekta wnętrz, a także projektantów oświetlenia w miastach, których przestrzeń ulic, placów, stref zieleni, jest tak na prawdę architekturą wnętrza miasta, decyduje o jego niepowtarzalnym charakterze.

Zobacz także: Jaki jest związek między festynami świetlnymi a architekturą wnętrz?

Iluminacja – tworzenie dobrego nastroju

Iluminacja zaczyna odgrywać znaczną rolę w tworzeniu przyjaznej aranżacji otoczenia. Coraz częściej odchodzi się od tradycyjnego oświetlania monumentalnych budowli tradycyjnymi sposobami. Architekt Frank O.Gehry, projektując muzeum Guggenheima w Bilbao nad rzeką Nervión, w Hiszpanii, stworzył wspaniałą fałdującą bryłę budynku, której ekspresyjne działanie uwarunkowane jest specjalnym oświetleniem. Lampy, ukryte w fałdach ścian budowli oraz rozmieszczone wokół budynku, odbijają od tafli wody, która wciąż niespokojnie drga. Refleksy świetlne są w ciągłym ruchu tworząc dynamiczną formę.

Przestrzeń otoczenia wnika do wnętrza muzeum. Najbliższe sąsiedztwo stanowią mosty: drogowy i pieszy, a tłem jest zabudowa mieszkalna nad brzegiem rzeki. Forma, zaprojektowana przez Franka O.Gehry, sprawia dominujące wrażenie w całej kompozycji miasta, budząc zachwyt rozmiarami i odważnie użytymi materiałami. Rola światła jest tu ogromna. Na jego natężenie w ciągu dnia i roku inaczej reaguje metalowa powłoka, przybierając nieoczekiwane barwy i refleksy.

To widowisko przypomina erupcję wulkanu, gdy ze środka krateru wydobywa się płynny metal. Dyskretnie wprowadzone refleksy powodują, że forma przypomina zaczarowany statek, płynący we mgle. Obok efektów prawie czarodziejskich, iluminacja sprawia, że nocą przestrzeń miasta staje się rozpoznawalna, czytelna, a zarazem bezpieczna.

Stacja metra

Kolejnym dobrym przykładem architektury światła są wnętrza stacji metra, projektowane przez architektów zrzeszonych wokół Normana Fostera w Bilbao. Na szczególną uwagę zasługuje stacja Sarrika. Zjazd do podziemia odbywa się ruchomymi schodami, których bieg zaczyna się pod osłonami ze stalowych rur i szklanych krzywizn, które tworzą wrażenie łuków światłowodów. Są to wrota w monochromatyczny, chłodny świat szarego betonu i lśniącej stali.

Podwieszane w przestrzeni lampy nie dają bezpośredniego światła, lecz odbijają je od chropowatych ścian, powodując efekt rozproszenia promieni. Elementy konstrukcyjne, które wyłaniają się w równomiernie rozłożonym świetle, utrzymują rozpostartą nad torami antresolę, dając jednocześnie dynamiczny efekt wizualny. „Kilka śmiałych, choć prostych rozwiązań dało w rezultacie przestrzeń podziemną o takim ładunku emocjonalnym, jak w katedrze gotyckiej.”

Most Santiago Calatrava oraz most na rzece Alzette

Twórcze podejście do oświetlenia w Bilbao zaowocowało kolejną dobrą realizacją. Santiago Calatrava jest projektantem mostu dla pieszych na rzece Nervión. Łączy on nadbrzeżny bulwar Campo de Volantin z Ogrodami Alvia. Elementem mostu jest kładka, podwieszona na parabolicznym łuku, łączącym brzegi rzeki. Charakterystyczny kształt podtrzymuje wygięty, przeszklony chodnik, z łuku rozchodzą się elementy linowe, potęgujące dynamikę kompozycji przestrzennej.

Oświetlenie podkreśla walory estetyczne tej wyrafinowanej konstrukcji. Źródła światła rozmieszczone są pomiędzy stalowymi żebrami, pod spodem szklanego chodnika. Światło daje złudzenie unoszenia się konstrukcji, dostarczając przechodniom niezwykłych doznań. Pozostałe punkty świetlne znajdują się w balustradzie, poręczach i linach. One właśnie wyznaczają w ciemności kształt mostu, który odbijając się w tafli wody, tworzy wspaniałe zjawisko.

Innym przykładem może być oświetlenie współczesnego mostu wiszącego na rzece Alzette w Luksemburgu. W tym przypadku oświetlone elementy konstrukcyjne, środkowy słup i podwieszające stalowe liny, tworzące wachlarz, dają wyjątkowy efekt świetlnego rysunku. Powyższe przykłady użycia oświetlenia potwierdzają wniosek, że daje ono ogromne możliwości kształtowania przestrzeni.

Berlin – mistrz iluminacji

Wiele przykładów ciekawego oświetlania architektury można odnaleźć w Berlinie. Gdy zapada zmrok i niebo nad miastem zasnuwa granatowa kurtyna nocy, panoramę miasta rozświetla wspaniała kopuła budynku Reichstagu, dzieło Normana Fostera i jego współpracowników. Współczesna kopuła pokrywa bryłę budynku  sprzed lat. Dawna elewacja jest oświetlona reflektorami z dołu, co wydobywa jej monumentalne, klasycyzujące kształty. 

Zobacz także: Wizualne kształtowanie proporcji wnętrz

Kopuła zrobiona jest ze szkła, otwarta dla publiczności. Wewnątrz mieści się izba plenarna i pomieszczenia dla członków parlamentu. Szklane przykrycie rozprasza przepuszczane światło, a umieszczony w centrum wielki lej z lustrami powoduje jego odbicie. Unikatową cechą tego budynku jest to, że jest on samowystarczalny w zakresie pozyskiwania wykorzystywanej energii.

Dobrym przykładem akcentowania form architektonicznych jest oświetlenie Bramy Brandemburskiej. Najistotniejsza jej część, czyli rzeźba wieńcząca tympanon, jest mocno oświetlona, natomiast dolna ginie w mrocznej przestrzeni. Światło wydobywa dynamikę formy, kierując spojrzenia przechodniów w górę. Dzięki iluminacji możliwe jest wydobycie efektownych detali architektonicznych, podkreślenie formy, wydobycie walorów materiału.

Efekty dobrej iluminacji można na wielu przykładach zaobserwować również w Krakowie. Prawie każdy zabytkowy obiekt w okolicach Śródmieścia oświetlony jest reflektorami tak, że w ciemnościach nocy wydobywa się jego przedwieczny czar. Można tu wymienić Kościół Mariacki, Sukiennice, Kościół Św. Andrzeja, Barbakan, Wawel i wiele innych.