Czy lokatorskie prawo do mieszkania może wygasnąć?

Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu powstaje w momencie podpisania umowy o ustanowienie tego typu prawa pomiędzy spółdzielnią mieszkaniową a przyszłym lokatorem. Przeważnie powstanie takiego prawa jest poprzedzone podpisaniem umowy dotyczącej budowy lokalu. Umowa, która ustanawia prawo do mieszkania jednocześnie zobowiązuje spółdzielnię do udostępnienia samodzielnego lokalu lokatorowi i lokatora do wniesienia wkładu mieszkaniowego, a także do regularnego uiszczania opłat wynikających z postanowień zawartych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych i statucie danej spółdzielni.

Zobacz także: Spółdzielcze prawo lokatorskie – co to takiego?

Zobacz także: Spółdzielcze prawo lokatorskie po rozwodzie

Spółdzielcze prawo lokatorskie jest prawem niezbywalnym, nadawanym jednostkowo – wyjątek stanowią pary w związku małżeńskim (wówczas obojgu małżonków uznaje się za członków spółdzielni mieszkaniowej, ale tylko jedno z nich posiada prawo lokatorskie lub odwrotnie, jedno z nich było członkiem spółdzielni, a prawo przysługiwało obojgu)  – i takim, które nie przechodzi na spadkobierców.

Zdecydowaną zaletą spółdzielczego prawa lokatorskiego w stosunku do wynajmu mieszkania od spółdzielni jest jego trwałość – nie może ono zostać wypowiedziane, tak jak umowa najmu. Zniesienie prawa do lokalu w przypadku prawa lokatorskiego staje się możliwe tylko w przypadkach opisanych w ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych.

Zobacz także: Spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu po śmierci członka

Kiedy wygasa lokatorskie prawo do mieszkania?

Podsumowując należy stwierdzić, że istnieje możliwość wygaśnięcia lokatorskiego prawa do mieszkania. Prawo to wygasa w jasno określonych sytuacjach: w przypadku śmierci członka spółdzielni, wykluczenia członka ze spółdzielni, skreślenia członka z rejestru członków lub dobrowolnego wystąpienia ze spółdzielni wraz z dokonaniem wypowiedzenia. Tylko w takich momentach lokatorskie prawo do mieszkania może wygasnąć. Należy wyraźnie podkreślić, co zresztą wynika z przytoczonych sytuacji, że wygaśnięcie opisywanego prawa jest możliwe wyłącznie w przypadku ustania członkostwa.

Wygaśnięcie lokatorskiego prawa do mieszkania a śmierć jednego z małżonków

Jeżeli prawo lokatorskie przysługiwało obojgu małżonkom, jego wygaśnięcie staje się możliwe tylko wówczas, gdy oboje przestaną być członkami danej spółdzielni. Jeśli zaś wygasające lokatorskie prawo do mieszkania przysługiwało obojgu z małżonków, a wyłącznie jeden z nich był członkiem spółdzielni – i przestał nim być – drugi małżonek powinien wstąpić w poczet członków spółdzielni aby zachować prawo lokatorskie. Wstąpienie w poczet członków odbywa się na podstawie złożenia deklaracji członkowskiej. Należy pamiętać, że taką deklarację powinno się złożyć w ciągu roku od ustania członkostwa współmałżonka – od daty jego śmierci. W odwrotnej sytuacji prawo lokatorskie przechodzi automatycznie na drugiego małżonka.

Lokatorskie prawo do mieszkania a rozwód

Inaczej postępuje się w wypadku rozwodu albo unieważnienia małżeństwa. Wówczas to byli małżonkowie powinni między sobą rozstrzygnąć, któremu z nich przypadnie lokatorskie prawo do mieszkania. Ze względu na to, że dwie obce osoby nie mogą jednocześnie posiadać tego prawa, konieczne jest takie rozwiązanie tej kwestii. Byli małżonkowie mają dokładnie rok na zawiadomienie spółdzielni mieszkaniowej o swojej decyzji. Jeśli jednak nie są w stanie rozwiązać tego sporu osobiście, mogą okazać spółdzielni dowód wszczęcia postępowania o podział lokatorskiego prawa do lokalu. Gdy jednak mimo to termin nie zostanie dopełniony, spółdzielnia powinna wyznaczyć drugi termin rozstrzygnięcia, nie krótszy niż sześć miesięcy. Jeżeli byli małżonkowie nadal nie zadecydują, któremu przypadnie prawo lokatorskie, spółdzielnia może podjąć uchwałę o wygaśnięciu tego prawa.

Komu przysługuje roszczenie o ustanowienie lokatorskiego prawa do mieszkania?

W przypadku śmierci jednego z małżonków – lub obojga, jeśli oboje byli członkami spółdzielni – osoby bliskie mają prawo do roszczenia o przyjęcie do spółdzielni i ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do mieszkania. Do osób bliskich w sytuacji śmierci jednego współmałżonka zalicza się drugiego współmałżonka, dzieci zmarłego lub osoby mu bliskie choć niespokrewnione, na przykład konkubina albo konkubinę. W sytuacji śmierci obojga za osoby bliskie można uznać wyłącznie te, które mieszkały z byłymi małżonkami, czyli dzieci i inne osoby bliskie, na przykład babcie, siostrzeńców, rodzeństwo. Osoby te mają prawo zwrócić się z prośbą do danej spółdzielni mieszkaniowej o przyjęcie w poczet jej członków i ustanowienie lokatorskiego prawa do mieszkania po zmarłym/ zmarłych. Jeśli spółdzielnia nie zechce wyrazić zgody, wówczas można ją uzyskać na drodze sądowej – w takim wypadku sądy są przychylne wnioskodawcom. Co ważne, orzeczenie sądu w sprawie zastępuje uchwałę spółdzielni o przyjęciu w poczet członków i oświadczenie spółdzielni, które jest podstawą do umowy ustanawiającej prawo lokatorskie.