Nowości w prawie

GRUNT ROLNY – TYLKO POZA MIASTEM

Po odrzuceniu przez Sejm Prezydenckiego veta, z dniem 1 stycznia 2009 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

Jej najistotniejszym zapisem jest automatyczne (z mocy samego prawa) odrolnienie – czyli wyłączenie z produkcji rolnej – wszystkich gruntów rolnych (także grunty klasy najwyższej) położonych w granicach administracyjnych miast. Oznacza to, iż obecnie żadna nieruchomość w miejscowości posiadającej prawa miejskie nie posiada charakteru rolnego bez względu na to w jaki sposób jest użytkowana.

Na terenach wiejskich procedury odrolnienia nie będą wymagały co do zasady grunty klas IV, V i VI z wyjątkiem gleb pochodzenia organicznego (materia organiczna, gleby torfowe i murszowe). W konsekwencji Rady Gmin zostały pozbawione uprawnienia do rozszerzania ochroną procedury odrolnienia wszelkich gruntów klasy IV.

Skutkiem powyższej nowelizacji z dniem 1 stycznia 2009 r. ulegają umorzeniu z mocy prawa wszelkie postępowania administracyjne mające na celu wyłączenie z produkcji rolnej terenów, które w wyniku zmiany ustawy wyłączenia takiego nie wymagają.

Ponadto opłaty z tytułu wyłączenia z produkcji rolnej terenów nie wymagających obecnie odrolnienia, a wymagalne po dniu 1 stycznia 2009 r. również ulegają automatycznemu umorzeniu.

2 styczeń 2009 r.

SPRZEDAŻ DZIAŁEK ROLNYCH BEZ KOMPLIKACJI

W obecnym okresie, gdy w większości gmin i miast nie obowiązuje plan zagospodarowania przestrzennego (lub obowiązuje jedynie na części terenu gminy) kwalifikacja charakteru działki (rolna, budowlana) dokonywana jest na podstawie wypisu z rejestru gruntów. Tym samym częstokroć bywa tak, iż działka niezabudowana pomimo, że umiejscowiona jest w terenie zabudowanym, w ewidencji gruntów sklasyfikowana jest jako rolna, co oznacza, że w przypadku jej sprzedaży Agencji Nieruchomości Rolnych przysługuje co do zasady prawo pierwokupu (z nielicznymi wyjątkami). Faktem powszechnie znanym jest, iż Agencja niezmiernie rzadko korzysta z tego prawa, jednakże formalności muszą być zachowane i sprzedaż takiej nieruchomości może odbyć się dopiero po sporządzeniu dwóch aktów notarialnych tj. umowy warunkowej (pod warunkiem, że Agencja nie skorzysta z prawa pierwokupu) i umowy faktycznie przenoszącej własność. Taka konstrukcja prawna powoduje konieczność dwukrotnego ponoszenia kosztów notarialnych i – co oczywiste – znacznie wydłuża czas trwania całej procedury sprzedaży.

Senatorowie Platformy Obywatelskiej przygotowali projekt nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Wedle projektu Agencja zachowa prawo pierwokupu jedynie w stosunku do działek o powierzchni przekraczającej 5 ha. Autorzy projektu słusznie zauważyli, iż obowiązująca od kilku lat ustawowa praktyka w tym zakresie to tylko zbędna formalność.

15 grudzień 2008 r.

MELDUNEK – RELIKT PRZESZŁOŚCI

Obowiązek meldunkowy zostanie zastąpiony zgłoszeniem podstawowego miejsca zamieszkania. Zgodnie z rządowym projektem zmiany ustawy o ewidencji ludności zarejestrowanie spowoduje automatyczne wyrejestrowanie-wymeldowanie z dotychczasowego miejsca. Oczywiście zarejestrowanie podstawowego miejsca zamieszkania – podobnie jak meldunek – nie daje żadnego prawa do lokalu. Rejestracja – jako czynność administracyjno-techniczna ma jedynie potwierdzać, że dana osoba przebywa w konkretnym mieszkaniu i ma tam adres do doręczeń korespondencji zarówno urzędowej jak i prywatnej. Podobne skutki wywoływać będzie rejestracja dodatkowego miejsca zamieszkania. Dla osoby, która została zarejestrowana w podstawowym miejscu zamieszkania oraz w dodatkowym miejscu zamieszkania, adresem do doręczeń będzie adres dodatkowego miejsca zamieszkania.

W założeniach projektu ustawy dotychczasowe miejsce zameldowania na pobyt stały automatycznie stanie się zarejestrowanym miejscem zamieszkania, natomiast dotychczasowe miejsce zameldowania na pobyt czasowy trwający ponad trzy miesiące stanie się zarejestrowanym dodatkowym miejscem zamieszkania. Dotychczasowe miejsce zameldowania na pobyt czasowy trwający do trzech miesięcy – wygaśnie. Każdy będzie miał prawo zgłosić oprócz podstawowego jeszcze dodatkowe miejsce zamieszkania, a także zadeklarować okres przebywania w nim.

Istotnym jest, że dla dokonania rejestracji nie będzie potrzebna zgoda właściciela mieszkania, a gmina będzie miała obowiązek jedynie poinformować właściciela lokalu o rejestracji innej osoby w mieszkaniu.

Podstawowe miejsce zamieszkania - miejsce zamieszkania oznaczone adresem, w którym koncentrują się więzi osobiste danej osoby niezależnie od czasowych nieobecności związanych z wypoczynkiem, odwiedzinami, nauką, wykonywaniem pracy lub leczeniem.

Dodatkowe miejsce zamieszkania - miejsce, w którym dana osoba przebywa w związku z wykonywaniem pracy zawodowej, nauką lub leczeniem.

Sankcją za rejestrowanie się w cudzych mieszkaniach osób, które tam nie przebywają ma być odpowiedzialność karną za podanie nieprawdziwych danych. Będzie im mogła zostać wymierzona kara pozbawienia wolności do lat trzech.

Na chwilę obecną jest to projekt rządowy i ostateczny kształt ustawy może ulec zmianie, jednakże nowelizacja ustawy o ewidencji ludności znosząc obowiązek meldunkowy niejako wymusza jednocześnie zmianę przepisów o dowodach osobistych w części dotyczącej wpisywania adresu zameldowania na tym dokumencie, a to z kolei może wiązać się z koniecznością wymiany dowodów osobistych.

KOMENTARZ

W ocenie autora niniejszego tekstu projektowaną zmianę modelu ewidencjonowania miejsca zamieszkania należy uznać co do zasady za słuszną. Jednakże zapisy ograniczające konstytucyjne prawo własności poprzez pozbawienie właściciela lokalu wpływu na krąg osób, które będą mogły się w nim zarejestrować idą byt daleko. Właściciel pozbawiony zostaje wpływu na to kto ma być zarejestrowany w jego lokalu, a dochodzenie praw na drodze sądowej, która najczęściej bywa żmudna i czasochłonna może się w praktyce okazać ochroną iluzoryczną.

15 grudzień 2008 r.

SZERSZY KRĄG SPADKOBIERCÓW USTAWOWYCH

W dniu 10.12.2008 r. Rada Ministrów przyjęła przedłożony przez Ministra Sprawiedliwości projekt ustawy nowelizującej Kodeks cywilny w zakresie reguł i zasad spadkobrania. Nowelizacja zakłada rozszerzenie kręgu spadkobierców, zaliczając do nich dziadków spadkodawcy (dziadek i babka w obu liniach – ze strony ojca i ze strony matki), a ponadto pasierbów. Przyjęto rozwiązanie, w myśl którego rodzice spadkodawcy wyprzedzają w kolejności dziedziczenia rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy (obecnie obowiązujące przepisy bardziej faworyzują rodzeństwo przy dziedziczeniu). Zgodnie z projektowaną ustawą, w sytuacji gdy jedno z rodziców nie dożyło otwarcia spadku, jego miejsce zajmuje jego rodzeństwo (bracia i siostry), którzy dziedziczą tę część spadku, która przypadałaby zmarłemu wcześniej rodzicowi w równych częściach.

Nowością są przepisy dotyczące umieszczenia na liście spadkobierców ustawowych dziadków i ich zstępnych. Osoby te będą dziedziczyć w dalszej kolejności w sytuacji braku małżonka, zstępnych spadkodawcy, jego rodzeństwa i ich zstępnych. Udziały dziadków będą jednakowe. W praktyce więc wśród spadkobierców ustawowych danej osoby może znaleźć się rodzeństwo rodziców spadkodawcy – wujkowie, stryjkowie, ciocie, kuzyni itp.
Na liście spadkobierców znaleźli się ponadto pasierbowie. Będą oni dziedziczyć wówczas, gdy żadne z rodziców pasierba oraz krewnych w chwili otwarcia spadku nie żyje.
Rozszerzenie listy spadkobierców o dalszych krewnych spadkodawcy będzie w sposób daleko idący ograniczać przypadki, w których dziedziczy gmina lub Skarb Państwa.

Projektowana zmiana pozwala na pozostanie majątku spadkowego w dyspozycji rodziny. W obecnym stanie prawnym krąg spadkobierców ustawowych jest zbyt wąski i często dochodzi do tego, że po zmarłym, który nie zostawił testamentu, dziedziczy z mocy ustawy gmina lub Skarb Państwa, mimo że żyją jeszcze jego krewni, których obecnie przepisy Kodeksu cywilnego nie zaliczają do grona spadkobierców ustawowych.

15 grudzień 2008 r.

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY POZBAWIA ZWIĄZEK DZIAŁKOWCÓW NADMIERNYCH PRZYWILEJÓW

Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2008 r. (sygn. akt K.61/07) gminy zostały zwolnione z obowiązku oddawania za darmo swoich nieruchomości Polskiemu Związkowi Działkowców.
W ocenie Trybunału Konstytucyjnego przepis, który nakazywał gminom oddawanie gruntów komunalnych w nieodpłatne użytkowanie jednej tylko organizacji tj. Polskiemu Związkowi Działkowców jest niezgodny z konstytucją, bowiem w sposób nieuzasadniony ingeruje w samodzielność gmin do gospodarowania własnym mieniem i faworyzuje interes jednej tylko organizacji społecznej nad interesem całej gminnej społeczności lokalnej.

Ponadto TK uznał też za niezgody z konstytucją przepis, który uniemożliwiał wywłaszczenie nieruchomości PZD na cel publiczny bez zgody Działkowców. Istniejący przepis godził w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, bowiem to jedyna instytucja społeczna, której zgoda była warunkiem koniecznym do wywłaszczenia nieruchomości na cel publiczny. Niekonstytucyjne przepisy to art. 10 oraz art. 17 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 8.07.2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. Nr 169, poz.1419 z późn. zm.).

12 grudzień 2008 r.

UREALNIENIE LEGALIZACJI SAMOWOLI BUDOWLANEJ

Do dnia 6 grudnia 2008 r. podmioty (osoby fizyczne, przedsiębiorcy) ubiegające się o legalizację samowoli budowlanych położonych na obszarach nieobjętych miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego zmuszone były przedstawiać powiatowemu inspektorowi nadzoru budowlanego ostateczną decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu już przed wszczęciem postępowania legalizacyjnego. W praktyce oznaczało to, że legalizacja de facto nie była możliwa, bowiem organy administracji (wójtowie, burmistrzowie i prezydenci) częstokroć odmawiały wydawania decyzji o warunkach zabudowy dla obiektów, które choćby w części już istniały w danym miejscu, pomimo, iż żaden przepis prawny nie dawał ku temu postawy prawnej.

Z dniem 6 grudnia 2008 r. weszła w życie nowelizacja ustawy prawo budowlane (Dz. U. Nr 206, poz. 1287) , która pozwala na przedłożenie ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy

w trakcie postępowania legalizacyjnego. Jednocześnie oznacza to, iż prowadząc postępowanie w przedmiocie wydania decyzji o warunkach zabudowy wójt (burmistrz, prezydent) nie może kierować się faktem istnienia lub nieistnienia na danym terenie samowoli budowlanej.

Omawiana nowelizacja ustawy jest konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

20.12.2007 r. (sygn. akt P 37/06), który stwierdził, że sprzeczne z konstytucją jest różne traktowanie właścicieli samowoli, w zależności od tego, czy położona jest ona na terenie objętym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, czy też nie. Inwestorzy, którzy występują o legalizację samowoli położonej na działkach objętych miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, nie mają bowiem problemów z ich zalegalizowaniem, gdyż bez żadnych przeszkód mogą uzyskać zaświadczenie wójta, burmistrza lub prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami planu. Jak trafnie zauważył Trybunał Konstytucyjny na fakt obowiązywania lub nieobowiązywania na danym terenie miejscowego planu zagospodarowania inwestorzy nie mieli i nie mają żadnego wpływu. W procesie legalizacji samowoli kluczowe znaczenie powinno mieć jedynie wykazanie przez inwestora, że samowolnie wybudowany obiekt nie narusza przepisów prawa.

8 grudzień 2008 r.

PRZEKAZANIE GOSPODARSTWA ROLNEGO

W dniu 28.11.2008 r. Prezydent podpisał nowelizację ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Przewiduje ona, że właściciel gospodarstwa rolnego, który nieodpłatnie przekaże je swoim następcom (np. dzieciom, wnukom) w zamian za rentę, nie będzie musiał uiszczać tzw. opłaty planistycznej.
Obecnie, zgodnie z art. 36 i 37 ustawy z dnia 27.03.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.), wójt, burmistrz albo prezydent miasta mają prawo do naliczenia opłaty planistycznej w przypadku zbycia nieruchomości, której wartość wzrosła w wyniku uchwalenia bądź zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zbyciem nieruchomości jest zarówno sprzedaż jak i nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości.

5 grudzień 2008 r.