Ogród deszczowy – czym jest, jak go wykonać, jak uzyskać dofinansowanie

Co to jest ogród deszczowy?

Ogród deszczowy to miejsce, które gromadzi wodę opadową bezpośrednio lub z nieprzepuszczalnych powierzchni, takich jak dachy, chodniki i podjazdy. Zaprojektowany z myślą o specjalnej strukturze podłoża i odpowiednio dobranych gatunkach roślin, ogród ten pomaga naturalnie zminimalizować przepływ wód opadowych do kanalizacji i jednocześnie oczyścić wodę. Roślinność ogrodu deszczowego bardzo powoli wydala (transpiruje) parę wodną do atmosfery, nawet podczas suszy.

Zastosowanie odpowiednich gatunków roślin i przygotowanie warstw filtrujących podłoża sprawia, że ogród deszczowy jest w stanie wstępnie oczyścić wodę i wprowadzić ją do głębszych warstw gleby. W ten sposób woda opadowa zostaje zatrzymana w najbliższym otoczeniu. W sytuacji gdy warunki gruntowe nie sprzyjają wsiąkaniu wody (np. istnieje warstwa gliny w podłożu), ogród deszczowy można urządzić w pojemniku lub w wersji szczelnej w gruncie. Nadmiar wody przelewem awaryjnym może być odprowadzony do kanalizacji deszczowej ze znacznym opóźnieniem. 

Ogrody deszczowe zaczynają się pojawiać coraz częściej w miejskich przestrzeniach jako rozwiązania wspierające podczas suszy, a także pomagające radzić sobie z intensywnymi opadami deszczu i lokalnymi powodziami.
Na terenach zurbanizowanych, aż 90% wody opadowej zamiast wsiąknąć w glebę, spływa po nieprzepuszczalnych powierzchniach do kanalizacji lub niższych zlewni. Nadmierna ilość wody opadowej prowadzi do zalewania ulic i powodzenia miejskich.
Przywrócenie naturalnej równowagi w obiegu wody jest kluczowe w walce z podtopieniami w miastach pokrytych nieprzepuszczalnym betonem. Rośliny, które zatrzymują i magazynują wodę, a następnie uwalniają ją stopniowo, stają się naturalnymi regulującymi poziom wilgotności.

Ogród deszczowy – jak to zrobić

Ogród deszczowy można wykonać jako rozwiązanie infiltrujące wodę opadową (tj. wprowadzające wodę z opadów atmosferycznych do głębszych warstw gleby (tzw. suchy ogród deszczowy). Albo jako rozwiązanie retencyjne – w formie szczelnego zbiornika (skrzyni, zagłębienia) – tzw. mokry ogród deszczowy. Trzeba też przewidzieć sposób odprowadzania tzw. wód nadmiarowych z opadów ulewnych o dużym natężeniu. Takim rozwiązaniem jest tzw. przelew awaryjny, który odprowadza wodę np. do najbliższego zbiornika retencyjnego, oczka wodnego, kanalizacji deszczowej czy studni chłonnej.

Zakładanie ogrodu deszczowego nie wymaga żadnych formalności i można to zrobić samodzielnie. W niektórych miastach, takich jak Kraków, Warszawa, Gdańsk i Wrocław, można ubiegać się o zwrot części kosztów związanych z założeniem ogrodu deszczowego. Częściowe finansowanie wiąże się jednak z koniecznością przedstawienia projektu, wykonania kosztorysu i gromadzenia rachunków dokumentujących wydatki.

Eksperci zalecają, by przed założeniem ogrodu deszczowego, na etapie wyboru jego lokalizacji zwrócić uwagę na konieczność zabezpieczenia (izolacji) okolicznych budynków przed przesiąkaniem wody deszczowej z tego ogrodu do fundamentów. Lokalizacja ogrodu deszczowego nie powinna przeszkadzać w dostępie do urządzeń technicznych, ingerować w system korzeniowy drzew czy znajdować się blisko przebiegających instalacji podziemnych.

Ogród deszczowy (w zależności od naszych potrzeb i możliwości) może przyjąć formę skrzyni, rabaty lub większego terenu z drzewami i krzewami. 

Na przykład, przy budynku można zastosować skrzynię o odpowiednich wymiarach lub podwyższoną rabatę z dnem wyłożonym folią, aby odprowadzać do niego wodę z dachu. Jeśli planujemy zbierać wodę z nieprzepuszczalnych nawierzchni - chodnika lub podjazdu, powinniśmy założyć rabatę bylinową lub skupisko drzew i krzewów wzbogacone bylinami. Założenie ogrodu deszczowego będzie także możliwe na obniżeniach terenu, gdzie zwykle po ulewach gromadzi się woda.

Potrzebną powierzchnię ogrodu deszczowego można obliczyć przyjmując, że na każde 100 m2 nawierzchni utwardzonej (dachu, chodnika, tarasu etc.) trzeba zrealizować 6 m2 ogrodu deszczowego o średniej głębokości 0,5 m.

Na początku trzeba dokładnie ocenić teren i wybrać odpowiednie miejsce na ogród deszczowy. Należy sprawdzić, czy w ziemi znajdują się korzenie drzew, instalacje podziemne oraz źródła wody gruntowej. Poziom wód gruntowych najlepiej ocenić wiosną, wykopując dół o głębokości 1,5 m i czekając, czy w ciągu doby nie wypełni się on wodą. Gdy dół wypełni się wodą, oznacza to, że wody gruntowe znajdują się na tyle płytko, że założenie ogrodu w gruncie nie będzie możliwe i konieczne będzie zastosowanie szczelnego pojemnika lub konieczność wyboru innego miejsca.

Po wyznaczeniu miejsca na ogród deszczowy trzeba przygotować drenaż podłoża. Im większą powierzchnię przeznaczamy na ogród, tym głębsza powinna być warstwa drenażu. Zaleca się, aby zagłębienie lub skrzynia miały od 50 do 80 cm głębokości. Na dnie wykopu lub skrzyni układamy tłuczeń kamienny, a następnie warstwę grubego żwiru. Kolejne warstwy to kamyki lub drobny żwir, a na nich warstwa gruntu o dobrej przepuszczalności, np. piasek, a na nim 20-30 cm warstwa gleby zapewniającej odpowiednie warunki do rozwoju roślin. Na drenażu warto umieścić włókninę, która zapobiegnie tworzeniu się mułu. 

Jakie rośliny w ogrodzie deszczowym?

W ogrodzie deszczowym możemy zasadzić zarówno byliny, jak i drzewa i krzewy. Istotne jest, aby większość (ok. 70%) stanowiły rośliny hydrofitowe, które dobrze radzą sobie zarówno w czasie zalewania, jak i suszy. Te rośliny często spotkamy w strefach bagiennych i na brzegach stawów i rzek, gdzie rosną w płytkiej wodzie, na umiarkowanie wilgotnym podłożu lub na okresowo suchym podłożu. Ponadto, zatrzymują zanieczyszczenia z wody spływającej z uszczelnionych powierzchni, pełniąc funkcję naturalnego filtra.

Ogólnie rzecz biorąc, wybór roślin zależy od ich wysokości. Możemy wybrać niższe byliny, takie jak knieć błotna, niezapominajka błotna, tojeść kropkowana, turzyca ptasie łapki czy wielosił rozesłany. 

Wyższe byliny to na przykład bodziszek łąkowy, jaskier ostry, języczka pomarańczowa, języczka Przewalskiego, kosaciec żółty lub syberyjski, krwawnica pospolita, liatra kłosowa, manna mielec, mięta nadwodna, rdest wężownik, sadziec konopiasty, skrzyp zimowy, tatarak zwyczajny i wielosił błękitny. 

Jeśli chodzi o krzewy, możemy wybrać dereń biały, wierzbę iwę lub purpurową, albo kalinę koralową. 

Odpowiednie drzewa to olsza czarna lub szara, czeremcha pospolita.

Więcej gatunków roślin odpowiednich do sadzenia w ogrodach deszczowych zostało wymienionych w poradniku „Ogród deszczowy w 5 krokach” przygotowanym przez Gdańskie Wody Sp. z o.o. – spółkę komunalną ze 100% udziałem Miasta Gdańsk.

Dotacja na wykonanie ogrodu deszczowego – przykład Miasta Gdańsk

Dotację z Miasta Gdańsk na wykonanie ogrodu deszczowego mogą uzyskać podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych:
- osoby fizyczne,
- wspólnoty mieszkaniowe,
- osoby prawne,
- przedsiębiorcy.

Wysokość dotacji ustala się według następujących zasad:

- 80 % wydatków ale nie więcej niż 5 000 zł dla osób fizycznych, osób prawnych i przedsiębiorców, z wyłączeniem wspólnot mieszkaniowych i spółdzielni mieszkaniowych;

- 80% wydatków ale nie więcej niż 10 000 dla wspólnot mieszkaniowych i spółdzielni mieszkaniowych.

Ogród deszczowy powinien być wykonany zgodnie z ogólnymi wytycznymi zagospodarowania wód opadowych, zawartymi w gdańskim poradniku małej retencji pt. „Ogród deszczowy w 5 krokach”, opracowanym przez spółkę Gdańskie Wody sp. z o.o. Poradnik i ogólne wytyczne dostępne są na stronie spółki Gdańskie Wody.

Wnioskodawca jest zobowiązany do utrzymania inwestycji przez co najmniej trzy kolejne lata kalendarzowe licząc od dnia odbioru przez Gdańskie Wody Sp. z o.o. W przypadku nie dopełnienia wyżej wymienionego warunku dotacja podlega zwrotowi.

Dotacja przekazywana jest w formie zwrotu udokumentowanych wydatków, związanych z realizacją zadania po jego zakończeniu.

Dotacją objęte są wydatki poniesione w roku kalendarzowym, w którym złożono wniosek o dotację jak również w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku.

Dotacje wypłacane są do wyczerpania środków finansowych zarezerwowanych na dany rok budżetowy.

Więcej szczegółów na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Miasta Gdańska i Urzędu Miejskiego w Gdańsku.

Źródło: Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Poradnik „Ogród deszczowy w 5 krokach” przygotowany przez Gdańskie Wody Sp. z o.o. – spółkę komunalną ze 100% udziałem Miasta Gdańsk.