Niedrogie mieszkania na wynajem, dopłaty do czynszów lokatorów SAN – rząd chce rozwijać najem społeczny. Program „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024-2030

Rynek mieszkaniowy w Polsce – problemy z ofertą najmu społecznego

Rząd informuje, że w Polsce ponad 51% młodych ludzi pomiędzy 24-35 rokiem życia mieszka z rodzicami lub krewnymi. Wynika to m.in. z braku możliwości finansowych do pozyskania lokalu w najem lub na własność na rynku mieszkaniowym oraz niewystarczającą dostępnością oferty najmu społecznego. Zdaniem rządu, szczególnie widoczny jest w Polsce problem z dostępnością mieszkań – w szczególności relatywnie niedrogich mieszkań na wynajem.    

Według danych GUS za 2021 r. w Polsce istnieje ok. 1,8 mln tzw. „pustostanów” mieszkaniowych należących do prywatnych właścicieli, czyli nieużytkowanych lokali mieszkalnych lub domów jednorodzinnych, które nie są zamieszkiwane, a których znaczna część mogłaby zostać po ewentualnym remoncie udostępniona na wynajem . Jednocześnie wg. Badań Instytutu Rozwoju Miast i Regionów – Obserwatorium Polityki Miejskiej, dane GUS wskazują, że jednostki samorządu terytorialnego zarządzają 46-54 tys. pustostanów komunalnych (wg. różnych szacunków i definicji „pustostanu”).   

Problemem jest dostępność zasobu mieszkaniowego w umiarkowanej cenie oraz przystosowanego do specyficznych potrzeb osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Chodzi też o usługi wsparcia (usługi społeczne) umożliwiające nie tylko zamieszkanie, ale także utrzymanie się w lokalu i stopniową poprawę sytuacji życiowej dla członków rodziny (ekonomicznej, zawodowej, warunków dla dzieci do nauki i rozwoju relacji społecznych). 

Kup książkę: Rozliczamy najem

Społeczne Agencje Najmu (SAN)

Rząd planuje przeznaczać pieniądze na pozyskanie nowych mieszkań z przeznaczeniem na najem społeczny i tworzenia oferty usług społecznych – w szczególności za pośrednictwem Społecznych Agencji Najmu (SAN).   

Celem SAN jest zwiększenie oferty mieszkaniowej dla osób o średnich i niższych dochodach, rozszerzenie narzędzi dostępnych gminom w ramach realizacji lokalnej polityki mieszkaniowej o formułę, która może stanowić wydatne uzupełnienie oferty mieszkaniowej gminy w stosunku do zasobu komunalnego, rozwój rynku mieszkań na wynajem. 

Zdaniem rządu, SANy mogą świadczyć równolegle tzw. usługi społeczne, adekwatnie do potrzeb lokatorów, służące zaspokojeniu potrzeb integracyjnych, a także zapewnieniu dostępu np. do usług opiekuńczych, asystenckich i innych wspomagających funkcjonowanie najemców o szczególnych potrzebach. 

Program „Mieszkanie, praca, społeczność” na lata 2024-2030.

Program ten jest wieloletnim programem rozwoju w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz.U. z 2023 r. poz. 225 i 412). Zakres Programu został określony zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju. Program realizuje cele zawarte w szczególności w średniookresowej strategii rozwoju kraju – Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), dalej „SOR” oraz w innych strategiach, politykach publicznych, a także jest komplementarny wobec innych programów rozwoju realizujących strategie zintegrowane wynikające z SOR.   

Priorytety i kierunki działań przewidziane w Programie realizowane będą także na podstawie m. in. ustawy:   
- z dnia 26 października 1995 r. o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa;   
- z dnia 8 grudnia 2006 r. o finansowym wsparciu niektórych przedsięwzięć mieszkaniowych;   
- z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;   
- z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;   
- z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym;   
- z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;   
- z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej;   
- z dnia 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych;   
- z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym.

W ramach celu głównego Programu wyznaczono następujące cele szczegółowe:   
1. Zwiększenie zasobu dostępnych cenowo mieszkań na wynajem społeczny pozostających w dyspozycji samorządów lokalnych.   
2. Zwiększanie dostępności dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej do kompleksowych usług w zakresie mieszkalnictwa społecznego, rynku pracy, edukacji i innych usług społecznych.   
3. Zwiększenie poziomu aktywności zawodowej i społecznej osób i rodzin objętych wsparciem.   
4. Zwiększenie efektywności współpracy międzysektorowej w obszarze mieszkalnictwa, rynku pracy oraz spraw społecznych.

Powyższym celom szczegółowym Programu przyporządkowano następujące priorytety:   
1. Mieszkalnictwo społeczne.   
2. Rynek pracy.   
3. Edukacja.   
4. Pozostałe usługi społeczne.   
5. Międzysektorowe partnerstwa lokalne i regionalne.

W ramach Priorytetu 1 przewidziano następujące kierunki działań:   
Kierunek 1: Tworzenie i rozwój SAN.   
Kierunek 2: Remonty i adaptacje lokali mieszkalnych i pustostanów na potrzeby SAN.   
Kierunek 3: Dopłaty do czynszów lokatorów SAN.   
Kierunek 4: Fundusz rezerwy czynszowej w SAN.

W ramach Priorytetu 2 przewidziano następujące kierunki działań:   
Kierunek 1: Zapewnieniu dostępu do usług i instrumentów rynku pracy.   
Kierunek 2: Nowe formy wspomagania aktywności zawodowej i zatrudnienia, w tym asystent pracy, reintegracja zawodowa.   
Kierunek 3: Podnoszenie kwalifikacji, kompetencji i umiejętności.   
Kierunek 4: Tworzenie miejsc pracy, w tym w podmiotach ekonomii społecznej.

W ramach Priorytetu 3 przewidziano następujące kierunki działań:   
Kierunek 1: Oddziały przygotowawcze i dodatkowe lekcje.   
Kierunek 2: Doposażenie placówek edukacyjnych.   
Kierunek 3: Programy stypendialne.   
Kierunek 4: Dodatkowe inicjatywy edukacyjne.

W ramach Priorytetu 4 przewidziano następujące kierunki działań:   
Kierunek 1: Zapewnienie dostępu do klubów dziecięcych, żłobków i przedszkoli.   
Kierunek 2: Wsparcie dla osób niesamodzielnych i zależnych.   
Kierunek 3: Nowe profile kadry wspierającej integrację społeczną.

W ramach Priorytetu 5 przewidziano następujące kierunki działań:   
Kierunek 1: Kampanie społeczne na rzecz mieszkalnictwa społecznego.   
Kierunek 2: Budowanie powiązań pomiędzy SIM, SAN, PES, instytucjami publicznymi oraz innymi podmiotami w zakresie rozwoju mieszkalnictwa społecznego oraz świadczenia usług społecznych.

 

Rezultatem celu głównego Programu ma być wdrożenie kompleksowego systemu średnio- i długoterminowej pomocy i włączania społecznego dla osób i rodzin zagrożonych wykluczeniem społecznym.   

Program kierowany jest w szczególności do osób i rodzin pochodzących z grup zagrożonych wykluczeniem społecznym (zwłaszcza mieszkaniowym) lub w znajdujących się w innej trudnej sytuacji życiowej, a także osób znajdujących się w tzw. „luce czynszowej”. Dodatkowym adresatem są także repatrianci oraz uchodźcy znajdujący się na terenie RP.

Za koordynację, monitoring i ewaluację realizacji Programu odpowiedzialny będzie międzyresortowy Komitet Sterujący. Obok wykorzystania istniejących mechanizmów i instrumentów prawnych i programowych, jednym z głównych założeń Programu oraz zadań Komitetu Sterującego jest określenie i przygotowanie nowych inicjatyw legislacyjnych, programowych i finansowych służących realizacji Programu oraz osiągnięcia jego celów.