Czy można uniknąć decyzji środowiskowej? Granice legalnego planowania inwestycji

• Kiedy decyzja środowiskowa jest obowiązkowa
• Legalne sposoby ograniczenia obowiązków
• Granica między planowaniem a obejściem prawa
• Ryzyka dla inwestora
• Podsumowanie

Kiedy decyzja środowiskowa jest obowiązkowa

Zgodnie z art. 71 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, decyzja środowiskowa jest wymagana dla przedsięwzięć:

• mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko,
• mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko.

Szczegółowy katalog takich inwestycji określa rozporządzenie Rady Ministrów z 10 września 2019 r. Znajdują się tam m.in. duże zakłady przemysłowe, fermy, składowiska odpadów, większe osiedla, centra handlowe, inwestycje drogowe i energetyczne.

Jeżeli inwestycja mieści się w katalogu – organ nie może wydać decyzji o warunkach zabudowy, pozwolenia na budowę ani ZRID bez wcześniejszej decyzji środowiskowej. Brak tej decyzji jest prostą podstawą odmowy/pozostawienia wniosku bez rozpoznania.

Legalne sposoby ograniczenia obowiązków

Prawo przewiduje progi (powierzchni, mocy, przepustowości), które decydują o kwalifikacji przedsięwzięcia. Inwestor może więc:

• zmniejszyć skalę inwestycji,
• ograniczyć moc lub wydajność instalacji,
• wybrać mniej uciążliwą technologię,
• właściwie etapować realizację.

Takie działania są dopuszczalne, o ile wynikają z rzeczywistej koncepcji inwestycyjnej i nie prowadzą do powstania w praktyce jednego dużego przedsięwzięcia, które łącznie spełnia kryteria z ustawy ooś. Organ administracji ma obowiązek samodzielnie ocenić charakter i rozmiar inwestycji – nie jest związany deklaracjami inwestora.

Granica między planowaniem a obejściem prawa

Organy i sądy badają całość zamierzenia inwestycyjnego, a nie tylko pojedynczy wniosek.

1. Dzielenie inwestycji na mniejsze etapy. Jeśli inwestor składa kilka wniosków na sąsiednie działki, każdy na inwestycję odrobinę poniżej progów, ale łącznie tworzą one jeden duży kompleks – urząd może z dużym prawdopodobieństwem uznać, że mamy do czynienia z jednym przedsięwzięciem
2. Zaniżanie parametrów inwestycji. Świadome zaniżanie mocy, przepustowości czy liczby miejsc parkingowych, a następnie realizacja większego projektu, naraża inwestora na:

• konieczność przeprowadzenia pełnej oceny oddziaływania,
• zakwestionowanie wydanych zgód,
• postępowania naprawcze.

Sądy administracyjne podkreślają, że liczy się rzeczywisty wpływ na środowisko, a nie formalna konstrukcja projektu.

Ryzyka dla inwestora

Próba uniknięcia decyzji środowiskowej może prowadzić do:

• uchylenia lub unieważnienia decyzji o warunkach zabudowy, pozwolenia na budowę albo decyzji ZRID, gdy sąd stwierdzi, że wydano je bez wymaganej decyzji środowiskowej lub w sprzeczności z nią,
• wieloletnich sporów sądowych – najpierw o decyzję środowiskową, potem o decyzje inwestycyjne, często z wstrzymaniem dalszego procedowania,
• konieczności wykonania dodatkowych analiz i raportów środowiskowych oraz ponownego przejścia części procedury,
• działań naprawczych po realizacji inwestycji: budowy dodatkowych zabezpieczeń, przejść dla zwierząt, ekranów, a w skrajnych przypadkach wypłaty odszkodowań.

W praktyce oszczędność jest pozorna – ryzyko prawne i finansowe jest znacznie większe.

Podsumowanie

Decyzji środowiskowej nie można uniknąć, jeśli inwestycja spełnia kryteria z ustawy ooś i rozporządzenia. Inwestor ma prawo kształtować skalę przedsięwzięcia, ale nie może dzielić jednego zamierzenia na kilka mniejszych projektów ani zaniżać parametrów w celu obejścia przepisów.

Organy i sądy oceniają rzeczywisty wpływ inwestycji na środowisko, a nie formalne zabiegi. Transparentne planowanie i rzetelna ocena oddziaływania są w długiej perspektywie najbezpieczniejszą strategią.

Rozliczamy najem