Czy samorządy są w stanie efektywnie budować mieszkania i odpowiadać na kryzys mieszkaniowy? Zdaniem Radosława Stępnia, prezesa Widzewskiego Towarzystwa Budownictwa Społecznego, odpowiedź brzmi: tak. Ale pod warunkiem, że państwo stworzy odpowiednie instrumenty finansowe i prawne, a samorządy będą mogły działać elastycznie.
- Budownictwo społeczne bez samorządów? „To się nie uda”
- Łódź stawia na nowe mieszkania i rewitalizację
- Mieszkania „pod klucz” zachęcają lokatorów do pozostania
- Mieszkania dla nauczycieli, naukowców i kierowców MPK
- Demografia i mieszkania. „500 plus nie wystarczy”
- Problem dewastacji mieszkań i długich eksmisji
- TBS-y potrzebują stabilnych zasad
W rozmowie z Szymonem Glonkiem prezes WTBS mówił nie tylko o budowie mieszkań komunalnych i społecznych. Poruszył też temat rewitalizacji Łodzi, problemów demograficznych, mieszkaniowej luki czynszowej oraz potrzeby wsparcia dla młodych ludzi i kluczowych zawodów.
Budownictwo społeczne bez samorządów? „To się nie uda”
Radosław Stępień podkreśla, że jeśli Polska chce rozwijać budownictwo społeczne na większą skalę, samorządy muszą odgrywać w tym kluczową rolę.
Jak zaznacza, gminy mają ustawowy obowiązek zaspokajania potrzeb mieszkaniowych mieszkańców, którzy nie są w stanie samodzielnie zdobyć mieszkania. Problem polega jednak na tym, że dziś rośnie grupa osób, które zarabiają zbyt dużo na mieszkanie komunalne, ale jednocześnie nie stać ich na zakup własnego lokum lub najem na rynku komercyjnym.
To właśnie tzw. luka czynszowa.
Według prezesa WTBS szczególnie dotyczy ona młodych ludzi, którzy nie chcą lub nie mogą wiązać się wieloletnim kredytem hipotecznym, a jednocześnie oczekują stabilnego i przewidywalnego najmu.
Samorządy mogą odpowiadać na te potrzeby poprzez:
- rozwój TBS-ów i SIM-ów,
- społeczne agencje najmu,
- budowę mieszkań komunalnych,
- poszerzanie kryteriów dostępu do mieszkań miejskich.
Łódź stawia na nowe mieszkania i rewitalizację
W rozmowie dużo miejsca poświęcono sytuacji mieszkaniowej w Łodzi, gdzie równolegle prowadzone są działania rewitalizacyjne i inwestycje w nowy zasób mieszkaniowy.
WTBS nie prowadzi bezpośrednio rewitalizacji kamienic, ponieważ obecne przepisy bardziej premiują działania realizowane bezpośrednio przez miasto. Towarzystwo uczestniczy jednak w procesie pośrednio.
Jak wyjaśnia Stępień, nowe budynki powstają często w lukach pomiędzy starszą zabudową. Część z nich przeznaczana jest dla lokatorów komunalnych, którzy mogą zostać czasowo przeniesieni na czas remontu rewitalizowanych kamienic.
To pozwala miastu utrzymać płynność całego procesu.
Prezes WTBS podkreśla, że bez budowy nowych mieszkań rewitalizacja często po prostu nie mogłaby się odbywać. Mieszkańcy nie mieliby dokąd się przeprowadzić na czas remontów.
Mieszkania „pod klucz” zachęcają lokatorów do pozostania
Nowe mieszkania przekazywane lokatorom komunalnym są oddawane w standardzie „pod klucz”. Oznacza to, że lokale posiadają wykończone podłogi, łazienki, kuchnie oraz podstawowe wyposażenie.
Jak mówi prezes WTBS, wiele osób po przeprowadzce nie chce wracać do dawnych mieszkań. Powód jest prosty: nowe lokale są tańsze w utrzymaniu i oferują wyższy standard życia.
WTBS ma obecnie zakontraktowanych około 500 mieszkań realizowanych dla miasta. Docelowo spółka chciałaby dojść do poziomu 700 lokali.
Ciekawym rozwiązaniem jest model, w którym budynek pozostaje własnością TBS-u, natomiast miasto wynajmuje go w całości i kieruje tam lokatorów komunalnych. Dzięki temu samorząd nie musi samodzielnie rozbudowywać struktur administracyjnych odpowiedzialnych za zarządzanie nieruchomościami.
Mieszkania dla nauczycieli, naukowców i kierowców MPK
Jednym z ważniejszych tematów rozmowy była rola mieszkań społecznych jako narzędzia przyciągania potrzebnych pracowników do miasta.
Radosław Stępień przypomniał funkcjonujące kiedyś hotele asystenckie dla młodych naukowców i wskazał, że podobne rozwiązania mogłyby wrócić w nowoczesnej formule.
Jego zdaniem uczelnie, miejskie spółki czy instytucje publiczne mogłyby wynajmować mieszkania od TBS-ów i przeznaczać je dla swoich pracowników.
Chodzi m.in. o:
- młodych naukowców,
- nauczycieli,
- pielęgniarki,
- lekarzy,
- kierowców komunikacji miejskiej,
- pracowników technicznych.
Jak podkreśla prezes WTBS, wiele z tych osób zarabia zbyt dużo, by dostać mieszkanie komunalne, ale jednocześnie za mało, by bezpiecznie funkcjonować na rynku prywatnym.
Według niego potrzebne są bardziej elastyczne przepisy, które pozwolą samorządom wspierać właśnie takie grupy zawodowe.
Demografia i mieszkania. „500 plus nie wystarczy”
W ocenie prezesa WTBS polityka mieszkaniowa powinna być również elementem walki z kryzysem demograficznym.
Stępień otwarcie mówi, że jego zdaniem same świadczenia finansowe, takie jak 500 czy 800 plus, nie rozwiązują problemu niskiej dzietności.
Kluczowe znaczenie ma natomiast dostęp do stabilnego mieszkania.
Jak zaznacza, młodzi ludzie nie chcą zakładać rodzin i mieć dzieci, jeśli żyją w ciasnych wynajmowanych pokojach lub małych mieszkaniach bez perspektywy poprawy warunków.
WTBS stosuje własne kryteria przydziału mieszkań, w których pierwszeństwo mają rodziny z dziećmi, szczególnie jeśli jedno z dzieci posiada niepełnosprawność. Lokatorzy mogą też ubiegać się o większe mieszkania wraz ze zmianą sytuacji rodzinnej.
Problem dewastacji mieszkań i długich eksmisji
W rozmowie pojawił się także trudny temat dewastacji mieszkań komunalnych i problematycznych lokatorów.
Prezes WTBS przyznaje, że w samych TBS-ach takie przypadki są stosunkowo rzadkie, ponieważ najemcy muszą spełniać określone kryteria dochodowe i wnosić partycypację.
Znacznie większy problem dotyczy zasobu komunalnego.
Radosław Stępień uważa, że samorządy potrzebują skuteczniejszych narzędzi prawnych wobec osób dewastujących lokale lub zagrażających sąsiadom. Krytykuje przy tym wieloletnie procedury eksmisyjne.
Jego zdaniem potrzebne są:
- szybsze procedury w szczególnych przypadkach,
- lepsze przepisy dotyczące eksmisji,
- system wsparcia dla osób z poważnymi problemami społecznymi i psychicznymi,
- większa ochrona pozostałych mieszkańców.
TBS-y potrzebują stabilnych zasad
Na koniec rozmowy prezes WTBS odniósł się do przyszłości samego systemu TBS.
Wskazał, że najważniejsze są dziś:
- stabilne i przewidywalne finansowanie,
- rozsądny poziom partycypacji lokatorów,
- jasne zasady dotyczące wykupu mieszkań,
- nowe instrumenty wsparcia dla młodych najemców.
Jednym z pomysłów jest wprowadzenie specjalnego „bonu mieszkaniowego” dla młodych osób rozpoczynających samodzielne życie. Środki trafiałyby do TBS-u jako wkład, ale nie mogłyby być wypłacane gotówką.
Stępień podkreśla również, że system mieszkaniowy powinien oferować różne modele zamieszkania: od mieszkań deweloperskich i TBS-ów po lokale komunalne i socjalne. Dzięki temu każdy obywatel mógłby znaleźć rozwiązanie odpowiadające jego sytuacji życiowej.
Jak zaznacza, miejsce dla TBS-ów w polskim systemie mieszkaniowym pozostanie jeszcze na wiele lat.